BODRUM ANTİK TİYATROSU
Göktepe’nin güney yamacı üzerinde denizden 50 metre yüksekte yumuşak ana kaya oyularak inşa edilmiş olan tiyatro antik kente, denize ve İstanköy’e yönlendirilmiştir. MÖ 4. yüzyıl ortalarında veya sonunda inşa edilen tiyatro yamaca dayalı oluşu, sahne binasının oturma yerlerinden ayrı oluşu ve at nalı formu ile antik dönem tiyatrolarının en eski ve en özgün örneklerinden biridir. Antik tiyatro form olarak Yunanistan’daki en etkileyici ve akustik açısından en mükemmel tiyatrolardan biri olan Epidavros Tiyatrosu ile benzerlikler gösterir. Antik tiyatroda kazı ve restorasyon yapan Prof.Dr.Ümit Serdaroğlu Halicarnassus tiyatrosunun Priene tiyatrosundan daha eski olduğunu belirtir ve Mausolos dönemine tarihler. Bodrumda uzun yıllar kazı yapan Danimarka Gurubu ise tiyatro için daha bir geç tarih önerirler.
Antik dönemden elimize geçen bilgilere göre Milat’tan önce dördüncü yüzyılın sonunda Halikarnaslılar Atina Akropolünde Halikarnaslı bir trajedi yazarı için bir heykel ithaf ederler. Mausolos’un ölümü sonrasında kraliçe Artemisia’nın Halikarnasta drama yarışması düzenlediği ve Mausolos isimli bir trajedi oyununun ödül kazandığı biliniyor. Bunun yanı sıra, Büyük İskender ile Mausolos’un yegeni II. Ada’yı evlendirmeye çalışan yine Halikarnaslı trajedi aktörünün adı zikredilir. Çok sayıda trajedi yazarının, aktörünün adının geçmesi Halikarnasta MÖ 4. yüzyıldan itibaren yoğun bir tiyatro ortamı olduğunu gösterir.
Tiyatroda oturan insanlar antik çağlarda daha aşağıda yer alan Mausolleion’u, Agora’yı, limanı, günümüzde kalenin olduğu ada üzerinde yer Maousulos’un sarayını, kentin tapınaklarını, görüyorlardı.
Antik çağlarda tiyatro oyunların sahnelenmesi yanı sıra Halk Meclisinin toplantılarına, siyasal konuşmalara, edebi söyleşilere, şiir ve müzik yarışmalarına da ev sahipliği yapma özellikleri bulunuyordu.
1974’de kamulaştırılan tiyatro bölgesinde aynı yıl Prof.Dr. Ümit Serdaroğlu’nun başlattığı kazı ve araştırmaları 1984 yılına kadar devam etmiştir. Öncelikle doğu ve batı parados duvarları ve theatron bölümünde yoğunlaşan çalışmalar oturma yerlerinin original konumlarına konulması ile devam etmiştir.
Tiyatroda göze çarpan mimari detaylar tiyatronun sahne binasının Roma döneminde özellikle büyük değişikliğe uğradığını, tiyatro maskları ve boğa başları ile süslendiğini; sahne binasına ikinci katın eklendiğini ve MS.3. yüzyılda tiyatroya korkuluklar eklenerek gladyatör ve hayvan dövüşleri için kullanıldığını gösterir.
Ünlü sanatçı Zeki Müren 1984 yılında antik tiyatronun restorasyonu için Bodrum kalesinde bir konser vermiştir. Günümüzde sahne binası yapısı, sanatçıların kullandığı odalar, tiyatro ve şarap tanrısı Dionizos’a ithaf edilen ve ona kurbanlar ve hediyeler sunulan sunak halen görülebilir. Eskiden taşla kaplı orkestra bölümü örtülmüştür. Ön sahnenin yarım sütunları, kare formlu sütunları ve arkadaki odalar iyi korunmuştur. Bazı yerlerde Roma Döneminin tuğla ve harç izleri görülebilir. Tiyatroda rahipler, yönetici sınıfı, kentin ileri gelen aileleri, Gimnasyum yöneticileri için ayrılmış yerler yazılarla basamaklar üzerinde ve oturma yerlerini ayıran diazoma duvarının arkasında belirtilmiştir. Tiyatroda biri batı kapısında Dionysos’a ithaf kitabesi, ikincisi ise diazomanın duvarında tiyatroda bir rahibeye ayrılan yerleri belirten iki önemli yazıt ele geçmiştir. Sıcak günlerde seyircileri Oturma sıralarının tam ortasında bir giriş ve buna bağlı koridorlar bulunmuştur. Bu girişten sonra bulunan iki koridordan birisi odalara, 9 metre derinlikte ve 75 metre uzunlukta olan ikincisi ise batı taraftan tiyatroya giriş-çıkışı sağlamakta idi. Antik Çağlarda oturma kapasitesi yaklaşık yaklaşık 10.000 kişi olan antik tiyatroda restorasyondan sonra yaklaşık 4000 kişi oturabiliyor. Seyircilerin dağılımının radyal merdivenler ile yapıldığı tiyatroda, sahne binasının Roma ve Bizans Döneminde değişikliklere maruz kaldığı kazılar sırasında bulunan yapı elemanlarından anlaşılır.
2000 yılında başlayan Antik Sur Duvarları restorasyon çalışmalarının son halkası olan antik tiyatronun restorasyonu 2003 yılında bitirildi.
Yüzyıllar boyu süre gelen uzun bir sessizlikten sonra tekrar insanları ağırlayan antik tiyatro açılış gününde, Anadolu danslarını sunan “Anadolu Ateşi” gösterisi ile açıldı.
2005 yılında Eshilos’un Lysistrata adlı oyunu Bodrum Ticaret Odasının davetlisi olarak gelen Atina Üniversitesi Tiyatro öğrencileri tarafından Yunanca aslına uygun olarak sahneye kondu. Böylece yapımından 2400 sene sonra bir antik çağ oyunu yeniden sahnelenmiş oldu.
Antik çağlarda oturma yerlerinin alt bölümünde 29, toplamda ise yaklaşık 50 basamak sayısı olduğu düşünülüyor. Alt bölümde 11, üst bölümde ise 20 dikey merdiven oturma yerlerine ulaşımı sağlamaktaydı. Üst oturma sıraları oldukça tahrip olan TİYATRO, bugünkü durumuna Prof. Dr. Ümit Serdaroğlu, Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi uzmanlarının yaptığı kazı, temizleme çalışmaları ve çok sayıda uzmanın değerli katkıları ile kavuşmuştur. Günümüzde antik tiyatro konserler ve değişik kültür faaliyetleri için kullanılmaktadır.