Dünyanın en eski kentlerinden biri olan ve yaşamın antik çağlardan günümüze kesintisiz devam ettiği Bodrumda 2350 senelik surları görmek adeta bir mucize. Görkemli kapılarla, kulelerle, güçlü duvarlar ve hendeklerle donatılmış surlar antik çağlar boyunca kenti düşmandan korumuş. Zamanın ve insanoğlunun tahribine maruz kalmış surlar yer yer korunmuş. Kentin ünlü Doğu kapısı Mylasa kapısı tamamen yok olmuş. Ünlü Halikarnassos kenti donanması, gizli limanı ile de kendini denizden gelen tehlikelerden korumaya çalışmış. Kent surları hakkında en değerli bilgileri Büyük İskenderin ünlü Halikarnassos Kuşatmasını detaylı bir şekilde anlatan antik çağ yazarlarından alıyoruz.
MÖ 334 yılında Halikarnassosta ne oldu ?
BÜYÜK İSKENDER ve HALİKARNASSOS KUŞATMASI
MÖ 334 yılında Çanakkale Boğazını geçen ve Anadolu’da Pers ordularıyla savaşa tutuşan ve batı Anadolu’daki bütün kentleri ele geçiren Büyük Iskender, Sardes, Efes ve Miletus’u aldıktan sonra Halikarnassosa ulaşır. Kardeşi Piksadoros tarafından Alinda kentine sürgüne gönderilmiş olan Karia kraliçesi Ada’yı da yanına alan Büyük İskender karargahını kentin doğusunda yer alan Mylasa Kapısı yakınında kurar ve görkemli şehir duvarları ile çevrili Halikarnassos kentini kuşatır. Önce, Myndos şehrine saldıran Büyük İskender kenti ele geçiremeyince Halikarnassos’a geri döner. Kent, Pers Ordusu ve deneyimli Yunanlı paralı askerler ve onlara komuta eden ünlü komutan Rodoslu Memnon ve Pers Satrapı Orontobates tarafından tarafından savunulmaktadır. Kent görkemli şehir duvarlarının yanı sıra Akrapol savunma duvarları, Salmakis(Bardakçı) ve Zephyrion’da yer alan kaleler tarafından da savunulmaktaydı. Ayrıca kent duvarları etrafında muhasara aletlerinin duvarlara yaklaşmasını önleyen hendekler bulunuyordu.
Bütün kentleri kolayca ele geçiren Büyük İskender’i Pers donanmasının da destek verdiği Halikarnassosta büyük güçlükler beklemekteydi. Limanda bekleyen 300 Pers savaş gemisi İskender’in kenti açlığa mahkûm etmesini engellemenin yanı sıra, kente silah ve asker desteği sağlıyordu. Myndos kentine de saldıran ama alamayan Büyük İskender daha sonra Halikarnassos saldırılarını yoğunlaştırır. Bu arada Miletus’dan gelen kuşatma kuleleri, koç başları ve mancınıklar gibi kuşatma araçlarına da kavuşan İskender, bir an önce bu çok iyi savunulan kenti almaya kararlıdır. Makedonyalıların aralıksız hücumları, Perslerin duvarları tamiri ve karşı hücumları haftalarca devam eder. İskender’i karşılaştığı güçlü savunma şaşırtır. Savaş, zaman zaman kent surları dışına çıkarak saldıran ve muhasara kulelerini ve araçlarını yakmaya çalışan Persler ve Makedonya askerleri arasında kanlı bir şekilde devam eder. Antik çağ yazarları, Myndos kapısından çıkarak saldıran, ama deneyimli Makedonyalı savaşçıların karşı saldırısı ile geri çekilmek zorunda kalan, hendek üzerindeki köprülerin çökmesi ve kapıların kapatılması sonrasında kılıçtan geçirilen Perslerin dramını anlatır. Haftalarca süren savaşta iki tarafta da büyük bir başarı gösteremez. O zamana kadar hiç bir yenilgi tatmayan Büyük Iskender zaman zaman Rodoslu Memnon’un saldırıları ve taktikleri karşısında zor durumda kalır.
Sonbahar saldırları sırasında Makedonyalılar kente girmeyi başarırlar. Artık sona gelindiğini anlayan Rodoslu Memnon generallerini toplayarak kenti terketme kararı alır. Persler, sadece limanın iki tarafındaki kalelerde birlikler bırakarak çekilirler ve limanda bekleyen gemilere binerek Kos’a giderler.
Düşen kent, rüzgarın da etkisiyle büyük bir yangına ve yağmaya maruz kalır. Büyük Iskender şehirde 3000 kadar piyade asker 200 kadar da süvari bırakır ve kentin bütünüyle zaptetilme olayını Kraliçe Ada ve komutanlarından Ptolemaios’a bırakarak seferine devam eder. Kentin bu zamana kadar alınmayan kalelerini ele geçirmek bir yıl alır. Çatışmalar MÖ 333 yılının sonbahar aylarına kadar sürer. Sevinilecek tek şey savaşın ve yangının anıt Mezar Mausoleuma zarar vermemesidir.
Kentin ünlü sur duvarlarının bir parçası olan görkemli Myndos kapısında yapılan kazılarda antik çağ yazarları Diodorus ve Arrian’ın bahsettiği ve kuşatma makinelerinin şehir duvarlarına yaklaşmasını önleyen hendeklere, insan iskeletlerine ve silah kalıntılarına rastlandı.
Büyük İskender’in ele geçirmekte büyük zorluklar yaşadığı Halikarnas kenti ve buradaki savaş dünya tarihine “Halikarnassos Muhasarası” olarak geçmiştir. İskender, limandaki büyük Pers donanmasının desteğini alan ve kentin görkemli duvarları arkasında ünlü general Rodoslu Memnon ve satrap Oranbates’in komuta ettiği büyük bir Pers ordusu ve paralı askerler karşısında gerçekten zorlanmış ve birkaç ay kaybetmiştir.
Bugüne kadar tanıtmak için çok fazla çaba sarf etmediğimiz Myndos Kapısı, Kent Surları ve Halikarnassos Kuşatması arkeoloji, tarih ve özelikle savaş tarihi açısından son derece önemlidir.
Bütün dünyanın tanıdığı bir askeri deha olarak kabul edilen Büyük İskender’in 11 yıllık askeri seferinde Halikarnassos kentinin onu en çok zorlayan ve zaman kaybetmesine neden olan şehirlerin başında olduğunu düşünürsek, Kent Surları ve Myndos kapısı gerçekten çok önemli turist çekim noktaları olabilir.
Açıklamalar:
Salmakis(Bardakçı, Kaplan Kalesi)
Zephyrion’da (antik çağlarda kalenin yer aldığı ada)
Myndos Kapısı: Kentin batısında yer alan ve antik Myndos kentine giden yolun başlangıcındaki kapı
Mylasa Kapısı: kentin doğusunda yer alan ama günümüzde tamamen kaybolmuş doğu kapısı
Rodoslu Memnon: Pers ordularının ve paralı Grek askerlerinin komutanı, İskenderi zaman zaman zorlayan bir askeri taktik ustası.